काठमाडौंको जल प्रदूषणबाट बच्ने उपाय छ ?
काठमाडौंको अपर्याप्त सरसफाइ सेवा, विशेष गरी ढल प्रशोधनको प्रभाव सहरका नदी र खोलाहरूमा विनाशकारी भएको छ। अपर्याप्त फोहोर पानी संकलन र प्रशोधनका कारण बागमती नदी नेपालको सबैभन्दा प्रदूषित नदी हो । सहरी नेपाली संस्कृतिले अहिले सहरको जनस्वास्थ्य र वातावरणीय स्वास्थ्यलाई खतरामा पारेको छ । "पानी प्रदूषणले पानीको गुणस्तर घटाउँछ र जलीय जीवनलाई खतरामा पार्छ, जसले नदीमा आधारित व्यवसायहरूमा भर परेका माछा मार्ने र व्यक्तिहरूको आर्थिक स्थितिलाई असर गर्छ," केन्द्रको दिगो विकास अध्ययन प्रालिका पानी सरसफाइ र वातावरण विशेषज्ञ कैलाश शर्मा भन्छन्। ललितपुरमा लि. "जब प्रदूषित पानी सिँचाइको लागि प्रयोग गरिन्छ, यसले माटोको गुणस्तर घटाउँछ र क्षेत्रको कृषि उत्पादन घटाउँछ।" त्यति मात्र होइन, नदी र ताल प्रदूषित हुँदा नदीमा आधारित पर्यटन लोप हुँदै गएको छ,’ उनले भने । दशकौंदेखि आवासीय ढल र फोहोरमैलाले प्रदूषित गरेको बागमती नदी जल प्रदूषणको प्रमुख उदाहरण हो । तर, सुरुदेखि नै यस्तो भएन । घरपरिवारले फोहोरलाई कम्पोष्ट मलको रूपमा पुन: प्रयोग गर्न सक्थे किनभने धेरै फोहोरहरू जैविक रूपमा उत्पादन गरिएको थियो, र यसलाई घरका सदस्यहरू आफैंले नियन्त्रण गर्थे। सहरीकरण र शहरवासीको अत्याधिक बृद्धिका कारण उद्योगधन्दा र घरपरिवारबाट निस्कने फोहोर वाग्मती नदीमा फालियो । हाल, सरकारद्वारा निर्मित प्रशोधन केन्द्रले शहरको उत्तरपूर्वी भागमा घरेलु ढललाई बागमती नदीमा मिसाउनु अघि प्रशोधन गर्दछ। बाँकी रहेको फोहोरलाई मलमा परिणत गरी प्रशोधन केन्द्रका लागि जैविक ऊर्जा उत्पादन गर्न प्रयोग गरिन्छ। सरकारले राजधानीका विभिन्न क्षेत्रमा थप प्रशोधन केन्द्र पनि बनाउने योजना बनाएको छ । खानेपानी तथा ढल निकास व्यवस्थापन विभाग (DWSSM) का अनुसार, यद्यपि, कम लागतमा फोहोर पानी प्रशोधन सुविधा निर्माण गर्न जग्गाको उपलब्धताको लागि विशाल जमिन चाहिन्छ, जुन धेरै सघन जनसंख्या भएको शहरी क्षेत्रमा आउन गाह्रो छ। अपर्याप्त सरसफाइ प्रणालीका कारण अधिकांश नेपालका सहरहरूमा कच्चा ढल सीधा प्राकृतिक पानीमा छोडिन्छ। काठमाडौं उपत्यका खानेपानी लिमिटेड (KUKL) ले एसियाली विकासको सहयोगमा ‘फोहोर पानी प्रशोधन केन्द्रको पुनर्स्थापना तथा विस्तार’ परियोजनाअन्तर्गत बागमती नदी नजिक गुह्येश्वरीस्थित फोहोर पानी प्रशोधन केन्द्रलाई गत वर्ष थप अत्याधुनिक प्रशोधन केन्द्रमा विस्तार गरिएको हो । पहिलो चरणको लागि बैंक (एडीबी)। सेन्टर फर सस्टेनेबल डेभलपमेन्ट स्टडिज प्रालिका वाटर सेनिटेसन र वातावरण विशेषज्ञ कैलाश शर्मा भन्छन्, “हामीले प्रभावकारी फोहोर पानी प्रशोधन, ठोस फोहोर व्यवस्थापन र मल मल व्यवस्थापनका लागि सुविधाहरूको विकास गरेर भविष्यमा नदीको पानीको प्रदूषणलाई रोक्न सक्छौं। लि ललितपुर। उनी भन्छन्, ‘काठमाडौंमा जलस्रोतको राम्रो व्यवस्थापनका लागि जनमानसमा ज्ञानको प्रसारणसँगै प्रदूषकलाई सजायको व्यवस्था गर्नुपर्छ ।

Leave A Reply

Please enter your comment!
Please enter your name here